«کی بود، کی بود، من نبودم»های مسؤولان و ترافیک بی صاحب تبریز

ترافیک این معضل زندگی شهری امروز در حالی در کلان‌شهری چون تبریز به کلافی سردرگم تبدیل شده که ظاهراً مسؤولان و متولیان سیاست‌گذاری و اجرایی این حوزه با انداختن توپ مسؤولیت به زمین یکدیگر، آن را در حد موضوعی فرهنگی و آموزش‌های شهروندی تقلیل می دهند.

سهره آنلاین، ترافیک را باید مصداق عینی استخوان در گلو برای زندگی شهرنشینی امروزی دانست، معضلی که از یکسو با فرهنگ شهرنشینی گره خورده و از سویی دیگر سلامت جسم و روح و روان و البته سرمایه های مادی و معنوی شهروندان را نشانه رفته است، معضلی که چندی پیش و به ابتکار اهالی رسانه آذربایجان‌شرقی و به ویژه تبریز از ابعاد و زوایای مختلف مورد بررسی و واکاوی قرار گرفت.نتیجه این پویش رسانه‌ای گردهم آمدن جمعی از خبرنگاران صاحب قلم و البته صاحب‌نظر و دغدغه مند تبریزی و تعدادی از مسؤولان حوزه ترافیک از استانداری، شهرداری و پلیس راهنمایی و رانندگی بود، اقدامی که باید آن را از حیث اثرگذاری رسانه‌ها بر فرآیندهای اجتماعی و فرهنگی و به ویژه معضلات شهری به فال نیک گرفت.

ترافیک، حوزه‌ای مغفول مانده در تبریز

در همین زمینه مدیرکل دفتر فنی استانداری آذربایجان‌شرقی از ترافیک به عنوان یکی از حوزه های مغفول مانده در کلان‌شهر تبریز یاد کرده و می گوید: دنیای مدرن به سمت افزایش جمعیت و ظهور کلانشهرها و طبیعتاً بروز چالش های مرتبط با آن از جمله شهرنشینی و ترافیک رفته که مختص کل دنیاست و کشورهای موفقی داریم که با نگاه جدید به ترافیک و پسماند شهری این چالش ها را به فرصت تبدیل کرده‌اند.بابک رضی‌منش ادامه می‌دهد: ترافیک موضوعی است که با رعایت توامان برخی از مولفه‌ها قابل مدیریت است تا بجای استفاده از مجموعه و شبکه ای از خودرو، از شبکه ای از انسان های مسئول برای حل آن بهره ببریم و این امر نیازمند نگاه جامع و مطالعات جامع و جامعه محور است که این امر در تبریز اتفاق افتاده و اگر فرآیندهای تصمیم سازی مبتنی بر کارهای کارشناسی طی شود، چنین معضلاتی قابل تبدیل به فرصت های ارزشمند هستند.وی، طرح جامع حمل و نقل تبریز و حومه را خروجی و برون داد همین نگاه در حوزه ترافیک دانسته و می‌افزاید: با وجود تدوین چنین طرحی، بدلیل عدم قبول جامعه هدف و عدم فرهنگ‌سازی لازم و ناتوانی مسؤولان در اقناع جامعه هدف طرح‌هایی مانند پیاده‌راه دانشسرا تا میدان نماز اجرا نشد، آن هم در حالی که ۸۸ درصد خودروهای متردد در تبریز تک یا دو سرنشینه هستند و معتقدیم گره‌های ترافیکی که بخواهد با حضور پلیس باز شوند، به صورت موقت رفع می‌شوند و بجای آن باید به سمت راه‌حل‌های بروز و هوشمندسازی فرآیندهای ترافیکی حرکت کنیم.

رضی‌منش، توسعه حمل و نقل عمومی و ارتقای ایمنی را به عنوان مهم‌ترین‌های محورهای ۱۴ شاخص ترافیکی کشور اعلام می‌کند که در استان مورد توجه است و یکی از دلایل اصلی آن را چالش پیش گرفتن میزان تلفات تصادفات درون شهری از برون شهری دانسته و می‌افزاید: عارضه سنجی ترافیکی برای اجرای پروژه‌های ساختمانی که بیش از یکصد تردد ساعتی داشته باشد، وی اضافه می‌کند: در بحث ساخت و سازهای شهری کنونی در تبریز مورد توجه است و باید با هماهنگی دستگاه پ‌های مسؤول در حوزه ترافیک به سمت گشودن گره کور این چالش حرکت کنیم و ساماندهی این حوزه با در نظر گرفتن همه جوانب و نیازهای همه عوامل دخیل در آن پیگیری می شود.

تجربه‌هایی که در مدیریت ترافیک تبریز مورد توجه قرار نمی‌گیرند!

مدیرکل دفتر فنی استانداری آذربایجان‌شرقی بر لزوم جلوگیری از رویش‌های جدید ترافیکی در تبریز تاکید دارد و می گوید: باید از تجاربی مانند ایجاد برخی مجتمع های پزشکی که بعداً به گره‌های ترافیکی بدل شدند، درس بگیریم و در برخی موارد نیز نیاز به اصلاح قوانینی همچون دادن امکان ایجاد مطب در محل سکونت داریم که به طور مستقیم و غیرمستقیم از عوامل دخیل در ترافیک هستند و علاوه بر این طراحی شهری تبریز نیازمند بازنگری جدی است و باید تلفیق مدیریت شهری با مدیریت ترافیک اتفاق افتاد و نهادهایی چون کمیسیون ماده پنج و ماده ۱۰۰ با لحاظ کردن مدیریت کاربری های شهری با الزامات ترافیکی اقدام به صدور رای کنند.رضی‌منش خاطرنشان می‌کند: البته تا زمانی که اصل محدودیت های زندگی شهری را نپذیریم نباید امیدوار به حل مشکل ترافیک باشیم و در کنار آن موضوعاتی چون توسعه و ارتقای حمل و نقل عمومی و از همه مهم‌تر ارتقای فرهنگ عمومی در حوزه ترافیک را پیگیری کنیم و طرح جامع حمل و نقل تبریز و حومه طرحی است که در صورت اجرای درست می‌تواند این چالش را حل کند.

ترافیک؛ چالشی که عزمی برای حل آن نیست!

معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تبریز نیز ترافیک را معضل اصلی کلان شهرهای دنیا و کشور دانسته و از رتبه دوم تبریز در کشور از نظر شدت ترافیک خبر می دهد و می‌گوید: با اقدامات انجام شده امسال به جایگاه سوم رسیده‌ایم و رتبه نخست کشور در خصوص کاهش معضل ترافیک را داشته‌ایم، چرا که از بودجه ۴۰ هزار میلیارد تومان امسال شهرداری تبریز، ۲۸ میلیارد تومان یعنی ۷۰ درصد عمرانی و ۶۰ درصد از این اعتبارات عمرانی در حوزه ترافیک هزینه شده است.محمدرضا روشنی معتقد است، نسبت به سایر کلان‌شهرها تعداد خودرو در تبریز بالا نیست اما میزان استفاده شهروندان از خودرو بسیار بالاست و این موجب انباشت سفر و ترافیک درون شهری می شود و ادامه می‌دهد: در حالی که جمعیت و وسعت خیابان های تبریز تنها سه برابر افزایش داشته اما تعداد تعداد خودروها ۳۰ برابر شده و علاوه بر این ایمنی و روانی ترافیک دو چالش اصلی این حوزه است که در مورد اول انسان محور و مورد دوم خودرو محور است.وی تاکید دارد که اگر به دنبال ایمنی ترافیک هستیم باید نسبت به کاهش تلفات ۲۰ هزار نفری سالانه در کشور و ۱۳۶ نفری سال قبل تبریز اقدام کنیم چون جز شهرهای بحرانی هستیم و متاسفانه این موضوع به هیچ عنوان مورد توجه نیست و در مقابل مطالبه عمومی را روانی ترافیک می داند، یعنی دو موضوعی که تاثیر عکس بر هم دارند.

روشنی در پاسخ به این چالش که وقتی دستگاه های متولی ترافیک با سیاست ها و اقدامات خود مردم را به سمت استفاده از خودروی شخصی سوق می دهند، می گوید: سیاست.های ترافیکی در دنیا بر دو اصل استوار است، اولی خودرو محور و افزایش زیرساخت‌های ترافیکی چون راه و خودرو و روش دوم انسان محور است که روش اول پرهزینه و کم اثر بوده و روش دوم با تشویق به استفاده از حمل و نقل عمومی و ابزارها و راهکارهایی چون استفاده از دوچرخه یا پیاده روی، بسیار کم هزینه اما اثرگذار است.

ذائقه مردم ما خودرومحور است حتی به قیمت ترافیک!

وی ذائقه مردم کشور و به تبع آن استان را خودرومحور دانسته و در پاسخ به این سئوال که مطمئن هستید اگر حمل و نقل عمومی را توسعه دهیم، مردم باز اصرار به استفاده از خودروی شخصی دارند، در نوعی فرار رو به جلو می‌گوید: حوزه ترافیک متولی مشخص و مدیر واحدی ندارد و در حوزه قانون‌نویسی نیز عزمی برای حل مشکل ترافیک دیده نمی شود و نتیجه این می‌شود که قوانینی چون طرح جامع ترافیک به سرانجام نمی‌رسد چون در حالی که هیچ یک از مطب های ۱۷ شهریور تبریز مجوز ندارند تنها به این دلیل که طبق قانون پزشک می‌تواند در محل سکونت خود اقدام به ایجاد مطب کند، نمی توان برای ترافیک این محدوده چاره‌ای اندیشید و چنین مواردی باید از طریق نمایندگان مجلس پیگیری شود.روشنی از انعقاد قرارداد خرید ۴۷۸ دستگاه اتوبوس با هزینه ۱۵ میلیارد تومان برای تبریز می‌گوید و این اقدام را معادل خرید پنج هزار دستگاه اتوبوس توسط شهرداری تهران می داند و از نوسازی ۲۰۲۰ دستگاه تاکسی و پیگیری نوسازی ۵۰۰ دستگاه تاکسی ون با عمر بالای ۱۵ سال و با حمایت دستگاه‌ها و نهادها و انعقاد قرارداد خرید ۱۲۰۰ دستگاه دوربین هوشمند ترافیکی با ۶۰۰ میلیارد تومان هزینه برای امسال و ۸۰۰ دستگاه برای سال آینده با کارکرد هدایت ترافیک با استفاده از امکاناتی چون هوش مصنوعی خبر می‌دهد اما بر این موضوع تاکید دارد که این اقدامات پاسخگوی نیازهای ترافیکی تبریز نیست!

معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تبریز حتی زیرساخت هایی چون خطوط بی آر تی را نیز برای شرایط ترافیکی امروز مناسب نمی داند، نسخه ای که مدعی است خود برای نخستین بار آن را برای حل معضل ترافیک تجویز کرده است و تصریح می‌کند: در زمینه خطوط بی آر تی و مترو به دنبال این هستیم تا بر اساس اصل حمل و نقل ترکیبی نقاط موازی این دو سامانه را حذف کنیم و در نقاطی که این دو سامانه تلاقی و اتصال دارند، هزینه استفاده شهروندان را رایگان کنیم.

مقوله چند وجهی ترافیک نیازمند اقدامات همزمان

رئیس پلیس راهور تبریز اما با نگاهی متفاوت به معضل ترافیک این شهر می‌گوید: ترافیک مقوله ای چند وجهی است و حل آن نیازمند اقدامات همزمان بویژه در حوزه آموزش است، چرا که تراکم ترافیک تبریز ناشی از نزدیک به یک میلیون دستگاه خودرو است و این در حالی است که در بسیاری از کلانشهر های دنیا با وجود تعداد بالای خودرو به دلیل هزینه بالای استفاده و نیز سهولت و ارزانی حمل و نقل عمومی از خودروی شخصی استفاده نمی کنند.سرهنگ جهانگیر جهانگیری می‌افزاید: اما در کلانشهر های ما از جمله تبریز به دلیل نبود سیستم حمل و نقل عمومی مناسب مردم را به سمت استفاده از خودروی شخصی سوق می‌دهیم و حتی گاه با تناقض سیاست گذاری های ترافیکی نیز به این معضل دامن می زنیم و پل پیشقدم مصداق بارز آن است و از سوی دیگر توسعه شهر به گونه ای بوده که ظرفیت تحمل بار ترافیکی فعلی را ندارد و مجموع آنها به این نتیجه می رساند که ما جابه‌جایی انسان را در سیاست های ترافیکی مدنظر قرار دهیم و اگر این امر بویژه در هسته مرکزی رخ دهدوی ادامه می‌دهد: باید مشکلات ترافیکی را ریشه یابی و سپس بر اساس آنها نسبت به حل این معضل اقدام کنیم چون برای نمونه در حالی که نرخ اعمال قانون در تبریز بیش از متوسط کشوری است، اما همچنان با معضل پارک دوبل و سوبل در شیخ الرئیس و بهاران مواجهیم و بدون شک اگر امکان و زیرساخت های ترافیکی لازم را ایجاد کنیم مردم فرهنگ و شعور اجتماعی لازم برای استفاده از این زیرساخت‌ها و جلوگیری از ایجاد ترافیک دارند و لازمه این امر توسعه حمل و نقل عمومی کارآمد است نه اینکه خط بی آر تی در ۱۷ شهریور است، مردم این مسیر یکطرفه را به سمت میدان نماز طی کنند.

رئیس پلیس راهور تبریز تاکید می‌کند: عارضه‌سنجی ترافیکی اقدامی بسیار ارزشمند است اما در خصوص کاربری هایی چون مجتمع های پزشکی و یا مدارس بر اساس قانون موضوع به شورای ترافیک و به تبع آن پلیس راهنمایی و رانندگی ارجاع داده نمی شود و این یک خلاء جدی قانونی است با این حال پلیس راهنمایی و رانندگی تلاش کرده با استفاده از توان تخصصی نیروهای خود با کمترین هزینه بیشترین کارایی را داشته باشد و نظارت پلیس در حوزه تخلفات رانندگی بسیار بالاست.

باید اذعان کرد، ترافیک امروز تبریز نتیجه غفلت چند ساله از چاره اندیشی های کوتاه، میان و بلند مدت برای مجموعه عوامل دخیل در بروز این معضل شهری است، از عدم توجه به اصول ترافیکی در معماری شهری گرفته تا توسعه حمل و نقل عمومی و مقوله آموزش فرهنگ ترافیکی در بین شهروندان اما تداوم نگاه‌ها و رویکردهای جزیره‌ای دستگاه‌ها و مسؤولان متولی این حوزه نه تنها منجر به گره‌گشایی از این کلاف سردرگم نخواهد شد بلکه بر گره‌های آن نیز خواهد افزود، ادعایی که صحت آن را به وضوح می‌توان در تکرار تجربه تلخ ایجاد مجتمع های پزشکی در نقاط کور ترافیکی جستجو کرد.ترافیک تبریز جزء با اقدامات و برنامه ریزی های منسجم و هماهنگ در حوزه هایی چون توسعه حمل و نقل عمومی، توجه به اصول ترافیکی در طراحی و توسعه فضاهای شهری، تمرکز ویژه بر آموزش عمومی فرهنگ ترافیک، توزیع امکانات و خدمات شهری در نقاط خارج از محدوده های ترافیکی و بسیاری دیگر از اضلاع و اجزا این پدیده شهرنشینی در قالب طرح‌های جامع قابل کنترل و حل شدنی نیست، ضرورتی که در «کی بود، کی بود، من نبودم»های متولیان این حوزه هیچ اثری از آن دیده نمی‌شود.